Feyenoord kan nu geen ‘ja’ zeggen tegen nieuw stadion

13-11-2018

Nieuw stadion is zwakste schakel in plannen Feyenoord City

Volgens berichten in de media gaat Feyenoord deze maand een besluit nemen over het wel of niet doorgaan met de plannen voor een nieuw stadion. Deze week verscheen de voortgangsrapportage van de gemeente Rotterdam over Feyenoord City. Een plan dat veelomvattender is dan het belang van Feyenoord en de bouw van een nieuw stadion. In de voortgangsrapportage worden vooral de belangen van de gemeente behartigd. Deze belangen zijn echter wezenlijk anders dan die van de voetbalclub. Waar de gemeente enkel de kleuren groen en geel gebruikt, blijkt uit dezelfde informatie dat essentiële criteria voor Feyenoord juist  grotendeels ‘op rood’ staan met grote nadelige gevolgen voor voetbalclub en supporters. Als ‘het beste voor Feyenoord’ daadwerkelijk het belangrijkste is, dan is een ‘ja’ van de RvC’s en directies van club en stadion voor de bouw van een nieuw stadion nu onverantwoord en onmogelijk.

Jan de Jong wil continuïteit
Feyenoord-directeur Jan de Jong heeft op 17 augustus jl. in gesprek met Stadionopzuid in De Kuip aangegeven bij de besluitvorming over een GO/NO-GO voor het stadion vooral naar de continuïteit van de club en de stijging van het spelersbudget te kijken. Hij hanteert hiervoor drie criteria:

  1. Haalbaarheid van de business case,
  2. Haalbaarheid van de financiering en
  3. Krijg je als club een stadion dat je wilt.

International Stadia Group (ISG) heeft de business case beoordeeld en daar kritische kanttekeningen bij geplaatst. In tweede instantie heeft ISG verklaard de business case ‘reasonable’ te vinden, mits Feyenoord structureel in de top 3 speelt.

Beoordelingscriteria
Heldere criteria waarop het nieuwe stadion van Feyenoord City wordt beoordeeld, ontbreken. Daarom heeft Stadion op Zuid een aantal criteria benoemd en deze zo meetbaar mogelijk gemaakt:

  1. Stijging van het spelersbudget,
  2. Ontwerp van het nieuwe stadion,
  3. Financiering en
  4. Continuïteit van de club

Niet de gemeente, maar Feyenoord is, via het stadion, verantwoordelijk gemaakt voor het mobiliteitsvraagstuk. Hierbij wordt met flinke belonings- en boeteclausules gewerkt. Omdat dit aspect grote gevolgen kan hebben voor club en supporters, is het als vijfde beoordelingscriterium toegevoegd:

5. Mobiliteit

Hierna volgt een beoordeling van de status en voortgang op genoemde criteria met de grootste impact op club en supporters.

Spelersbudget
Op 20 november 2016 belooft Gerard Hoetmer, toenmalig president-commissaris van Feyenoord Rotterdam, het nog zo mooi “Met het spelersbudget gaan we naar het niveau dat we structureel aan de top van Nederland gaan horen”. Om daar op 30 maart 2017 tijdens een debat in Arminius het volgende aan toe voegen: “Met wat ik gezien heb (..) ga ik er vanuit dat wij met een spelersbudget gaan werken van meer dan €30 miljoen op jaar 1”. Inmiddels is duidelijk dat het nieuwe stadion die belofte van meer dan €30 miljoen helemaal niet waarmaakt. Er wordt voor het spelersbudget ‘slechts’ een garantie van €17,5 miljoen afgegeven plus een variabel deel, zonder dat dit in de jaren erna wordt geïndexeerd.

De experts van Hypercube hebben meermaals geconcludeerd dat een spelersbudget van minimaal €25 miljoen noodzakelijk is om te voorkomen dat Feyenoord in een neerwaartse spiraal terechtkomt. Het is niet voor niets dat Feyenoord-directeur Jan de Jong kort geleden bij de gemeente de garantie-eis heeft neergelegd voor €25 miljoen en dat Feyenoord dit in de zogeheten ‘waterval’ als eerste uitbetaald wil krijgen.

Dan nog blijft de vraag of dit kan worden gezien als substantiële groei in spelersbudget.

Ter vergelijk: Feyenoord heeft in De Kuip over het seizoen 2017/2018 een recordomzet van €99 miljoen bewerkstelligd en werkt dit seizoen met een spelersbudget van €19 miljoen. Wanneer dit spelersbudget over vijf jaar wordt geïndexeerd en De Kuip met bescheiden verbeteringen wordt geoptimaliseerd, kan het gevraagde garantiebedrag ook worden bereikt. Het lijkt dan ook onlogisch om voor de beperkte groei in spelersbudget bijna €500 miljoen te investeren en grote risico’s te nemen.
Bovendien: al zou de eis van de Feyenoord-directeur voor een garantie van €25 miljoen ingewilligd worden, dan nog blijft het spelersbudget achter bij dat van Ajax en PSV. Hiervoor is minimaal €30 miljoen vereist. FSV De Feijenoorder, de grootste onafhankelijke vereniging van Feyenoord-supporters, heeft al in april 2017 het criterium voor het spelersbudget gesteld op €32,5 miljoen als een van de criteria om achter het stadionplan van Feyenoord City te kunnen staan.

Hypercube heeft becijferd dat Feyenoord en Ajax op basis van hun verzorgingsgebied en achterban sportief en financieel niet voor elkaar onder doen. In potentie is een spelersbudget van minimaal €35 miljoen in jaar 1 mogelijk. Dit zou vanaf het begin het doel voor de club moeten zijn. De voortgangsrapportage en uitspraken van Jan de Jong in de media geven aan dat dit potentieel niet wordt benut.

Op de vraag of met het nieuwe stadion het spelersbudget zo wordt verhoogd dat hiermee de concurrentie wordt ingehaald, is het antwoord duidelijk: NEE.

Stadionontwerp
Met OMA heeft Feyenoord City een Rotterdamse architectenbureau met wereldfaam binnengehaald. Ook een architect van wereldklasse, Rem Koolhaas in dit geval, moet werken binnen de kaders van zijn opdracht.
De Kuip wordt door vriend en vijand geroemd om zijn unieke en intense voetbalsfeer met supporters aan alle zijden dicht op het veld. Bij het begin van het nieuwbouwproject is toegezegd dat goed wordt gekeken naar De Kuip en dat kenmerkende elementen van dit stadion worden meegenomen in het ontwerp voor het nieuwe stadion. Inmiddels is het stadionontwerp diverse malen aangepast. Van de getoonde impressies bij de start van Feyenoord City is inmiddels weinig meer over. Afgelopen zomer werd bekend dat er nog eens €30 miljoen bezuinigd moet worden om binnen budget te komen.
Het stadionontwerp doet in niets denken aan het huidige iconische stadion of aan een nieuw icoon. De meeste supporters komen in het nieuwe stadion verder van het veld te zitten. De ovale vorm en overhangende tribunes van De Kuip komen niet terug. De angst voor een tweede Arena is groot. Op verschillende polls over het stadionontwerp is met gemengde gevoelens en afwijzend gereageerd. Bij elk volgend ontwerp is een steeds negatievere trend te bespeuren.

Daarbij rijst bij menig supporter de twijfel of de extra capaciteit (+40% ten opzichte van De Kuip) wel nodig is. Zeker als door duurdere kaarten supporters zullen afhaken. Een lagere stadionbezetting zal dodelijk zijn voor de sfeer en voor de resultaten van de club.

Wordt met dit plan een iconisch stadion gerealiseerd met de unieke beleving waar je je als club en supporter in herkent en waar je als speler blij van wordt? Het antwoord is: NEE.

Financiering
Het nieuwe stadion wordt verkocht als aanjager van gebiedsontwikkeling. Feyenoord City maakt hier slim gebruik van en zette in op maar liefst € 135 miljoen steun voor de aankoop van de grond, investeringen voor de infrastructuur en aandelen in het stadion.

Op 11 mei 2017 is, met goedkeuring van de Rotterdamse gemeenteraad, de eerste €40 miljoen voor de financiering binnengehaald. Anderhalf jaar later is dat nog steeds de enige zekerheid van de benodigde €190 miljoen Eigen Vermogen die nodig is om het stadionplan te realiseren. Ondanks hulp van ING wil het maar niet lukken de financiering rond te krijgen.

Goldman Sachs is aangesteld om het Vreemd Vermogen te regelen. Tot op heden heeft dit nog niet geleid tot concreet nieuws of handtekeningen. Intussen is de financieringsbehoefte gestegen naar €444 miljoen. Het is niet ondenkbaar dat er uiteindelijk voldoende middelen gevonden worden, alleen is niet duidelijk of dit onder dezelfde voorwaarden zal zijn als waar nu mee wordt gerekend. Een ander risico is de planning en bijbehorende tijdgebonden risico’s, zo valt in de voortgangsrapportage te lezen.

Op het moment van Financial Commitment moet aan alle voorwaarden in de Position Paper zijn voldaan. De enige voorwaarde die daarna voor alle partijen resteert, is de onherroepelijkheid van het bestemmingsplan en de omgevingsvergunning. Met die kanttekening is het Financial Commitment feítelijk gelijk aan de Financial Close die ook oorspronkelijk voor 2019 gepland stond. De Financial Close stond oorspronkelijk voor 1 januari 2019 gepland, niet voor eind 2019. Hieruit kan worden opgemaakt dat Feyenoord een jaar uitstel heeft gekregen. Daarnaast is Financial Commitment iets anders dan de Financial Close. Financial commitment is het onder voorwaarden toezeggen van een investering. Financial Close is het beschikbaar maken van het geld nadat aan de voorwaarden is voldaan. In het geval van Feyenoord City betekent dit concreet dat de €232 miljoen die door het consortium onder leiding van Goldman Sachs wordt geïnvesteerd, een jaar later beschikbaar komt. Vanuit het oogpunt van de financiers is dit logisch, omdat niemand €232 miljoen euro investeert in een project terwijl de omgevingsvergunning nog door de rechter van tafel kan worden geveegd.
Het betekent óók dat projectorganisatie Feyenoord City een jaar langer met het brugkrediet van €17,5 miljoen moet doen. Daarnaast kan onverwachte inspraak op de omgevingsvergunning als onderdeel van de MER, bijvoorbeeld van de Gamma of van bewoners, voor nog meer vertraging zorgen. Heeft Feyenoord City daar rekening mee gehouden of moet er een tweede hypotheek op De Kuip genomen worden? In de voortgangsrapportage staat over dit risico niets geschreven.

Loopt de financiering volgens planning en lijken risico’s voldoende geborgd? Antwoord: NEE.

Mobiliteit
De gemeente heeft de verantwoordelijkheid voor mobiliteit bij Feyenoord City (lees: Stadion Feijenoord) neergelegd. Hiervoor is een mobiliteitscontract opgesteld waarin met forse boeteclausules wordt gewerkt als wedstrijden en andere evenementen teveel (verkeers)hinder opleveren.

De locatie aan de Maas is vooral gekozen op basis van haar iconische potentie. De bescheiden hoeveelheid ruimte ter plaatse plus de eenzijdige ontsluiting maken het lastig tot bijna onmogelijk om 63.000 bezoekers zonder verkeershinder naar het stadion te laten komen en daar weer te laten vertrekken.

Bovendien is afgesproken dat het noodzakelijk is dat bezoekers voortaan de auto laten staan. Wanneer supporters zich hier niet aan houden, volgt een boete voor de club. Een passend alternatief met openbaar vervoer voor deze ‘modal shift’ wordt niet geboden. Ook andere vervoersdoelstellingen, zoals extra bussen en extra boten, worden niet gehaald.

Om toch invloed uit te oefenen op het gedrag van bezoekers, wordt gekeken naar oplossingen die de keuzevrijheid voor supporters beperken. Die kunnen een neerwaarts effect hebben op stadionbezoek, bezettingsgraad en daarmee dus ook de business case. Exemplarisch voor de werkwijze is dat Feyenoord City een aantal oplossingen voor het parkeren heeft bedacht, bijvoorbeeld in Barendrecht, zonder goed met de eigenaren van deze terreinen af te stemmen. Feyenoord lijkt niet in staat deze verantwoordelijk te dragen en op te lossen.

Kunnen supporters straks makkelijk en zonder beperkingen van/naar het stadion? Antwoord: NEE.
Is hiervoor binnen afzienbare tijd een adequate oplossing voorhanden? Antwoord: NEE.

Continuïteit
De Raad van Commissarissen van Feyenoord Rotterdam is aangesteld om de continuïteit van de club te bewaken, niet die van Feyenoord City. De vraag is of de continuïteit van de club door het nieuwe stadion geen gevaar kan lopen.

In financiële zin ziet men bij Feyenoord weinig risico’s voor de continuïteit van de club. De betaald-voetbalorganisatie raakt echter de controle kwijt over een deel van de inkomsten en onduidelijk is waar de club staat in de waterval wanneer winsten (of verliezen) uit het stadion verdeeld worden. Ook lijkt de projectorganisatie weinig grip op de kosten en planning te hebben.

In plaats van aanjager te zijn voor Feyenoord, dreigt het nieuwe stadion dat Feyenoord City wil bouwen, de club in negatieve zin onomkeerbaar te veranderen. Belangrijke pijlers in het DNA van Feyenoord, waaronder het iconische stadion De Kuip met zijn unieke voetbalsfeer, gaan verloren.
Dit stadionplan draagt bij aan verdere verslechtering van de toch al broze relatie tussen club en supporters. Het legioen is verdeeld, de discussie verhardt, de weerstand neemt toe en supporters haken nu al zichtbaar af bij het bezoeken van wedstrijden. FSV De Feijenoord, met 17.000 leden de grootste onafhankelijke vereniging van Feyenoord-supporters, is niet overtuigd dat dit plan het beste is voor Feyenoord en zegt nog geen ‘ja’ tegen het plan.

Het antwoord op de vraag of het nieuwe stadion van Feyenoord City een bedreiging kan vormen voor de continuïteit van Feyenoord, is tweeledig. Vooralsnog NEE in financiële zin en JA in wat Feyenoord nou juist zo’n unieke club maakt.

Conclusie
Feyenoord-directeur Jan de Jong zegt drie criteria te hanteren om te komen tot een GO of NO-GO. Deze criteria zijn in bijgaande fact sheet verder uitgewerkt, concreet gemaakt en gevisualiseerd.
Voor Feyenoord en zijn supporters zien het stadionplan van Feyenoord City en de voortgang ervan er een stuk minder rooskleurig uit dan in de recent gepubliceerde voortgangsrapportage van de gemeente staat aangegeven.
Als directie en Raad van Commissarissen van Feyenoord de club vooruit willen helpen, is positieve besluitvorming over bouw van een nieuw stadion, op dit moment onverantwoord.

Bijlage: factsheet Feyenoord City voor Feyenoord & Supporters NOV18